\t\t\t\tS O L I D A R I T E I T commentaar 167, 13 maart 2011\n————————————————————–\n\nPiet van der Lende\n\nHet beleid van het kabinet Rutte staat volop in de\nbelangstelling. Hoewel van een geco\u00f6rdineerd massaal protest\nnog geen sprake is, komen allerlei afzonderlijke\nbelangengroepen toch – meer of minder – in actie tegen dit\nvreselijkste kabinet van de afgelopen decennia.\n\nWat vooral benadrukt wordt, zijn de veelsoortige bezuinigingen\nen hun maatschappelijke gevolgen. Wat echter enigszins\nonderbelicht blijft, is de sluipende erosie van de rechtsstaat en\nde ontwikkeling naar een autoritaire staat. De laatste is niet\nbegonnen met dit kabinet, maar al ingezet onder zijn\nvoorgangers, met steun van onder anderen bestuurders van de\nPvdA.\nHet gaat bij de burgerlijke rechtsstaat om de principes, zoals\ndie na de Franse revolutie in een lang ontwikkelingsproces tot\nstand zijn gekomen en die in de grondwet liggen verankerd.\nEnkele voorbeelden: het recht op huisvrede, het verbod op\ndwangarbeid, het recht op privacy en autonomie en de\nonschendbaarheid van lichaam en geest van het individu, het\nverbod op discriminatie, de toegang tot procedures van de\nrechtsstaat, geen opsluiting zonder het bewijs van een\ngepleegde misdaad. Meerdere maatregelen van vorige\nregeringen zijn in strijd zijn met bovengenoemde principes.\nHier twee voorbeelden.\n\nHuisbezoeken en dwangarbeid\n\nAchmed Aboutaleb heeft als wethouder in Amsterdam de\nhuisbezoeken voor bijstandsgerechtigden ingevoerd. Daarbij\ngold de plicht een onaangekondigd huisbezoek (twee\ncontroleurs van de sociale dienst) te aanvaarden op straffe van\nstopzetting van de uitkering. De toetsing van een rechter-\ncommissaris ontbrak daarbij. Zo’n maatregel is in de ogen van\nvele juristen in strijd met het recht op privacy en het recht op\nhuisvrede. Niet alleen bijstandsgerechtigden worden hierdoor\ngetroffen, ook mensen met een andere uitkering en soms de\nbewoners van hele straten.\nEen latere poging van staatssecretaris Aboutaleb om de\naanvaarding van onverwachte huisbezoeken en huiszoekingen\nbij wet te regelen en zo verplicht te stellen, stuitte op een\nvernietigend oordeel van de Raad van State. Terwijl dit\ncontroversi\u00eble wetsvoorstel al drie jaar op behandeling ligt te\nwachten, begon in Amsterdam de invoering van deze\nhuisbezoeken al in 2005. Deze ontwikkeling leidt tot\nspanningen tussen de uitvoerende en rechtsprekende macht die\nbuiten spel wordt gezet. In feite is er een ontwikkeling aan de\ngang, waarbij de uitspraken van de rechterlijke macht minder\nbetekenis hebben. De functie van de rechterlijke macht om in\nde burgerlijke rechtsstaat een dam op te werpen tegen de\nwillekeur van de staat tegenover het individu wordt steeds meer\nuitgehold.\n\nEenzelfde ontwikkeling is te zien bij “Work First” (werken in\nruil voor een uitkering) en verplichte of dwangarbeid. De\nuitvoerende macht – de gemeenten – voerden allerlei\nmaatregelen in, waarbij werklozen verplicht werden door de\nstaat bepaalde arbeid te aanvaarden. Dit op straffe van\nstopzetting van de uitkering en met voorbijzien van de\nbelangen van de individuele werkloze. Het duurde minstens vijf\njaar voordat de Centrale Raad van Beroep criteria formuleerde\ndie de bij internationale verdragen verboden dwangarbeid\nkonden voorkomen. Inmiddels werken gemeenten al jaren met\nhet nieuwe beleid.\n\nVersnelling\n\nIn de reeds ingezette ontwikkeling naar een autoritaire staat valt\nop dat met de economische crisis een versnelling lijkt\ningetreden. De regering Rutte kondigde sowieso een serie\nmaatregelen aan om de staat te reorganiseren. Zoals: de\nherindeling van provincies, de terugdringing van het aantal\nbestuurslagen, de beperking van het aantal bestuurders en\nvertegenwoordigers in wetgevende organen, de uitbreiding van\nhet snelrecht en het expliciet geformuleerde voornemen het\nleger vaker in te zetten voor politietaken.\nDeze doorzettende afbraak van de rechtsstaat wordt\ngemotiveerd met een beroep op de noodzaak van een no-\nnonsense beleid. Al die overvallen op bejaarden en de kleine\ncriminaliteit op straat, de schooluitval van jongeren, diefstallen\nen erger dienen bestreden te worden met ‘praktische\noplossingen’. Daarbij zitten allerlei waarborgen voor de vrijheid\nen autonomie van de individuele burger alleen maar in de weg.\nVervolgens gaan de principes van de rechtsstaat eraan met een\nberoep op de waarden en grondslagen van die rechtsstaat. Rutte\nen zijn helpers zeggen te streven naar een veilige\nleefomgeving, een rechtvaardige samenleving en oppassende\nburgers. Maar dit streven moet gerealiseerd worden door de\nrechtsstaat af te breken.\nWe kennen dit principe ook van de afbraak van de sociale\nzekerheid om de sociale zekerheid te redden. Want dan krijgen\nalleen mensen “die het echt nodig hebben” een uitkering en\nblijven de betalers van belasting en premies bereid voor die\nsociale zekerheid te dokken. Ondertussen betekent de\nbeperktetoegang tot de sociale zekerheid, bijvoorbeeld voor\nmensen die ziek zijn, dat duizenden zonder uitkering komen te\nzitten of soms beneden het sociale minimum zakken.\n\nVan de wieg tot het graf\n\nExponenten van de reorganisatie van de rechtsstaat zijn sociaal-\ndemocraten als de Amsterdamse wethouder Asscher. Hij is\nvoorstander van overheidsingrijpen in gezinnen gedurende alle\nstadia van het socialisatieproces: van baby tot volwassene en\ndaarna. Ook wethouders van de SP en GroenLinks komen met\ndit soort maatregelen. Wanneer bestuurders verzeild raken in de\nbeheerslogica, werkt dat blijkbaar sterker dan de principes van\nde partij die ze vertegenwoordigen. Het kabinet Rutte sluit daar\nnaadloos op aan door in het regeerakkoord geld vrij te maken\nvoor de oprichting van “veiligheidshuizen” in de buurten,\nverspreid in een dicht netwerk over het hele land.\nDeze huizen zijn onder het vorige kabinet al volop tot\nontwikkeling gekomen. Het gaat om een nauwe samenwerking\ntussen opsporingsinstanties, gezondheidszorginstellingen en\nbuurtwelzijnsorganisaties. In de betreffende beleidsnota’s\nspringt de term “preventief” eruit, zogenaamd repressief\ningrijpen zou noodzakelijk zijn. Lees: straffen zonder vormen\nvan proces en bewijsvoering van mensen die, soms en\nmisschien, iets zouden kunnen hebben gedaan of die nog niets\nhebben gedaan maar die alvast gestraft worden om te\nvoorkomen dat ze iets verkeerd doen.\nDat de veiligheidshuizen zich vooral richten op buurten waar\nveel allochtonen wonen, kan geen verbazing oproepen. Maar\nniet alleen Wilders steunt deze ontwikkelingen. Weliswaar\nhoudt hij druk op de ketel door een nog verdergaande afbraak\nvan de rechtsstaat te eisen, maar het zijn de andere politieke\npartijen – van sociaal-democraten tot liberalen – die dit beleid\nuitvoeren. Na het failliet van de neoliberale politiek zoeken de\nbestuurlijke machthebbers op verschillende niveaus naar een\nnieuw autoritair model om de wind eronder te houden ten\ndienste van de sociale en economische hervormingen die hen\nvoor ogen staan.\n\n————————————————————–\n\n<\/p>\n\n]]>\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\t\t\t\t\t\t<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-1673","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-geen-categorie"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1673"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1673\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}