{"id":206,"date":"1997-10-25T10:06:00","date_gmt":"1997-10-25T09:06:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/pvdlende\/?p=206"},"modified":"1997-10-25T10:06:00","modified_gmt":"1997-10-25T09:06:00","slug":"tussen-verzet-en-apathie-recensie-van-het-proefschrift-van-ruud-vlek","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/1997\/10\/25\/tussen-verzet-en-apathie-recensie-van-het-proefschrift-van-ruud-vlek\/","title":{"rendered":"Tussen verzet en apathie. Recensie van het proefschrift van Ruud Vlek"},"content":{"rendered":"

\t\t\t\t<\/div>\n\n\n\n

De vragen wanneer komen mensen collectief in verzet, en<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
waarom doen ze dat soms wel en soms niet, heeft vele sociale<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
wetenschappers en historici in de afgelopen eeuwen bezig<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
gehouden. Een echt volledig antwoord kwam er niet. Als je<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
denkt, toch ook een bijdrage aan het antwoord op die vragen te<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
kunnen leveren stel je jezelf geen geringe opgave. Maar Ruud<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Vlek liet zich niet afschrikken en hij werkte zes jaar aan de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
beantwoording van wat je een onderdeel van bovengenoemde<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vragen zou kunnen noemen: in hoeverre hebben uitkeringsgerech-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
tigden in Nederland in de afgelopen 20 jaar zich verzet tegen<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
de afbraak van de verzorgingsstaat en gestreden voor verbete-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
ring van hun rechtspositie en wat waren de belemmeringen die<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
zij tegenkwamen? Daarnaast werkte Vlek aan antwoorden op vele<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
andere vragen: hoe worden de belangen van uitkeringsgerechtig-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
den gerepresenteerd? Wie vertegenwoordigen hen? Doen ze dat<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
zelf, of zijn er anderen- zaakwaarnemers- die zich als verte-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
genwoordigers opwerpen? Kwam het verzet dat er geweest is<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
spontaan op, of was het van te voren georganiseerd? Het resul-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
taat van de studie is een dik proefschrift van 700 bladzijden,<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
getiteld ‘Inactieven in actie. Belangenstrijd en belangenbe-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
hartiging van uitkeringsgerechtigden in de Nederlandse poli-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
tiek. 1974-1994′. Om de vragen te kunnen beantwoorden, analy-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
seert Vlek allereerst de objectieve belangenposities van<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
verschillende groepen uitkeringsgerechtigden, die vooral<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
ontstaan onder invloed van het overheidsbeleid. Werklozen<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
bijvoorbeeld worden door het overheidsbeleid ingedeeld naar<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
het soort uitkering dat ze hebben (WW of bijstand) maar ook<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
naar hun relatie met de arbeidsmarkt: de befaamde indeling in<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vier categori\u00ebn van meer of minder bemiddelbaar. Als je dan<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
ook nog bedenkt, dat er vele soorten uitkeringen zijn met ook<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
weer indelingen in subgroepen, wordt er iets duidelijk van de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
eindeloze fragmentatie waaraan de uitkeringsgerechtigden<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
onderhevig zijn en de diversiteit aan belangenposities die dat<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
met zich meebrengt.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Vlek brengt de fragmentatie in kaart en onderzoekt vervolgens<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
welke (sub)categori\u00ebn tegen de bezuinigingen in opstand kwa-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
men, hoe ze dat deden en welke omstandigheden zo’n protest<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
bevorderen dan wel belemmeren. <\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
effecten van fragmentatie<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Zelfstandige, categoriale belangenorganisaties buiten de grote<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vakbonden en politieke partijen hebben het bezuinigingsbeleid<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
niet kunnen ombuigen. Uitkeringsgerechtigden zijn er de afge-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
lopen twintig jaar niet in geslaagd de door het overheidsbe-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
leid be\u2039nvloedde fragmentatie in belangenposities te overstij-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
gen door het ontwikkelen van een collectieve identiteit van de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
groep als geheel. De fragmentatie, de afhankelijkheid van de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
staat, de lage sociale en politieke status van bijvoorbeeld<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
werklozen, de geringe electorale betekenis van sommige groe-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
pen, de ontoegankelijkheid van de politieke besluitvorming en<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vele andere factoren hebben de invloed van vaak kleine belan-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
genorganisaties beperkt.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Slechts nu en dan slagen subcategorie\u2030n erin, een beperkte<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
sociale beweging op te bouwen. (bijstandsvrouwen, WAO-ers,<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
AOW-ers) Dit wisten we eigenlijk al. Maar soms is het boek<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
toch ook onthullend, bijvoorbeeld wanneer Vlek de onrust rond<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
de WAO-maatregelen in 1991 analyseert, waarbij blijkt, dat de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
sociaal-democratie de WAO-ers in de steek gelaten heeft. Ook<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
laat hij zien, dat het paarse kabinet ondanks alle retoriek<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
over bestrijding van de armoede gewoon doorgewerkt heeft aan<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
de invoering van een ministelsel in de sociale zekerheid. Een<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
enqu\u02c6te onder de nederlandse vakbonden laat zien, dat zij aan<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
de positie van mensen met een minimaal inkomen uit uitkering<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
of flexibele arbeid weinig prioriteit geven.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
waarom verzet?<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Maar ach, die ene vraag, waarover sociologen, historici en wie<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
al niet zich buigen: Why do men rebel. Waarom komen mensen<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
soms wel en soms niet in verzet. Want er zijn voorbeelden uit<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
de geschiedenis, waarbij mensen in vergelijkbare omstandighe-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
den als de Nederlandse uitkeringsgerechtigden wel in opstand<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
kwamen. Bijvoorbeeld de zwarte burgerrechten beweging in<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Amerika in de zestiger en zeventiger jaren en recentelijk de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Franse werklozen. Hierbij spelen objectieve belangenposities<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
in de maatschappij en een veelheid van historische en politie-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
ke factoren een rol. Maar een volledig, voor meerdere maat-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
schappijtypen geldend antwoord is niet te geven. Het zijn<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
levende mensen van vlees en bloed, die op cruciale momenten in<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
de geschiedenis op basis van een subjectief ervaren collecti-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
viteit onverwachte beslissingen kunnen nemen. Vlek heeft veel<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
overhoop gehaald, hij heeft alle -zelfs de kleinste- politieke<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\nacties van uitkeringsgerechtigden gedocumenteerd. Daaruit<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
blijkt, dat verzet van uitkeringsgerechtigden of werklozen<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vooral succes heeft en van de grond komt wanneer zij coalities<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
aangaan met een reeds bestaande, sterke maatschappelijke<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
organisatie zoals een vakbond of een politieke partij. Om in<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
de publiciteit te komen en druk uit te oefenen op de overheid<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
moet men dan niet kiezen voor pogingen, een massa-beweging met<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
grote demonstraties op te zetten. Vooral ontregelingsacties,<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
zoals bezettingen van arbeidsbureau’s en sociale diensten door<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
kleinere groepen hebben succes. Dit is wat de nederlandse<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Werklozen Belangen Verenigingen in de zeventiger jaren deden<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
en wat de Franse werklozen nu doen. Belangrijk voor het van de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
grond komen van verzet is ook, dat groepen uit meerdere socia-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
le lagten van de bevolking door bijvoorbeeld bezuinigingsmaat-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
regelen getroffen worden, zodat mensen met verschillende<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
opledingsniveau’s en achtergronden aan de acties deelnemen.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Wat in het proefschrift van Vlek echter buiten beschouwing<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
blijft, zijn de met soms onduidelijke politieke eisen gepaard<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
gaande, meer spontane opstandjes in de oude wijken van de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
grote steden, zoals de Oosterparkbuurt in Groningen. Daarbij<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
keren de bewoners zich soms collectief tegen de staat, met<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
name tegen de zichtbare vertegenwoordiger ervan, de politie.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Op grond van Vlek’s analyses kan nauwelijks worden vastge-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
steld, of een dergelijk verzet zich in de toekomst zal uit-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
breiden tot wat grotere spontane opstanden. Vlek heeft de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
politeke betekenis daarvan niet geanalyseerd. Je zou kunnen<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
zeggen, dat de relletjes in de Oosterparkbuurt in Groningen<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
behoorlijk effectief waren, want het heeft geleid tot het<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vetrek van alle hoogwaardigheidsbekleders die verantwoordelijk<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
waren voor de openbare orde.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
gevoelens van machteloosheid<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Ook de machtigen der aarde weten het antwoord niet op de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vraag: waarom komen mensen soms wel en soms niet in verzet.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
Wel laat Vlek in zijn soms droge analyses zien, dat de be-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
stuurders bewust of onbewust- naast de eindeloze fragmentatie<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
van de belangenposities – streven naar een ideologische be-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
nvloeding van uitkeringsgerechtigden, waarin voor sommige<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
interpretaties van de feiten geen plaats is. Dit beleid is<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
behoorlijk effectief, als het gaat om het voorkomen van ver-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
zet. De gevoelens van machteloze woede, schaamte en wanhoop<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
die dit beleid oproept bij veel mensen, het gevoel, niet meer<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
samen met anderen te kunnen protesteren tegen wat je onrecht-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
vaardig lijkt, komen in het boek van Vlek verder niet aan de<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
orde. Dit gebeurt wel in de bestseller van Vivian Forrester,<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
‘de terreur van de economie’. Haar boek is een schreeuw van<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
angst over de gevolgen van het flexibele kapitalisme met zijn<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
massa-werkloosheid waarin niets meer zeker is. Zij zegt, dat<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
het enige antwoord is: ons voortdurend afvragen of de proble-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
men die politici en economen aan de orde stellen eigenlijk wel<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
bestaan, of er geen andere, belangrijkere problemen zijn. We<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
moeten de heersende discussie ter discussie stellen en daarbij<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
nauwkeurig feiten en analyses naar voren brengen. Vlek heeft<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
dat met zijn jarenlange studie gedaan en daarmee heeft hij een<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
belangrijke bijdrage geleverd aan de strijd van uitkeringsge-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
rechtigden en anderen voor een betere, rechtvaardiger maat-<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
schappij.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n
\n\n
Piet van der Lende.<\/o:p><\/span><\/div>\n\n]]>\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\t\t\t\t\t\t<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-206","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mobilisatie-theorien"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/206","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=206"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/206\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=206"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=206"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=206"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}