{"id":209,"date":"1997-08-11T18:23:00","date_gmt":"1997-08-11T17:23:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/pvdlende\/?p=209"},"modified":"1997-08-11T18:23:00","modified_gmt":"1997-08-11T17:23:00","slug":"de-revolutie-in-de-kerken-en-het-armoedevraagstuk-tien-jaar-werkgroep-de-arme-kant-van-nederland","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/1997\/08\/11\/de-revolutie-in-de-kerken-en-het-armoedevraagstuk-tien-jaar-werkgroep-de-arme-kant-van-nederland\/","title":{"rendered":"De revolutie in de kerken en het armoedevraagstuk. Tien jaar werkgroep 'De Arme Kant van Nederland'"},"content":{"rendered":"

\t\t\t\t<\/div>\n\n\n\n\n

Ook verschenen in Diskkreet, blad van DISK, Dienst Industriele Samenleving vanwege de Kerken.\u00a011e<\/sup> jaargang nr 43 september 1997.<\/span><\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0<\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
De kerkelijke werkgroep ‘De Arme Kant van Nederland’ bestaat tien jaar. Tien jaar lobbyen, krantjes en brochures uitgeven, lokale werkgroepen van informatie voorzien, de pers bestoken, dominees, diakenen, en kerkgangsters uitleggen dat armoedebe\u00adstrijding meer is dan charitas, manifestaties en demonstraties organiseren, coalities aangaan met belangengroepen van armen, wat niet al. Tijd voor een terugblik, want dat hoort bij jubile\u00ada, al kan lang niet alles behandeld worden, want dat zou een heel boek vergen. Maar toch: wat is er in die tien jaar veran\u00adderd, ten goede of ten kwade, en welke rol hebben de kerken, met name de ‘Arme Kant van Neder\u00adland’ hierin gespeeld?<\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
In de uitnodiging voor de jubileumbijeenkomst van ‘De Arme kant’ lees ik: ‘ op de vijfde dinsdag in september 1987 vond de eerste kerkelijke conferentie tegen verarming in Nederland plaats. Op de vijfde dinsdag in september 1997 bent u welkom op de jubileumbijeenkomst ‘de arme kant van nederland tien jaar later. Op dezelfde plek als toen: de Mozes en Aaronkerk in Amsterdam.’ <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Om de veranderingen van de afgelopen tien jaar op het spoor te komen begin ik met een vergelijking van die eerste bijeenkomst en het programma van de jubileumbijeen\u00adkomst. Voor een verslag van de eerste bijeenkomst ga ik te rade bij het boek ‘armoede opgelost? Vergeet het maar! Dit boek is een terugblik op de kerkelijke campagne tegen verar\u00adming in de eerste vier jaar.[1]<\/span><\/a>In het boek wordt een indrukwek\u00adkende opsom\u00adming gegeven wat de kerken in de eerste vier jaar landelijk en lokaal allemaal hebben gedaan om de verarming onder de aan\u00addacht te brengen. <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Die eerste bijeenkomst was doortrokken van een loodzware ernst m.b.t. de verarming in Nederland. Er was een openings\u00adtoespraak van ds W.R. van der Zee, toen secretaris van de Raad van Kerken. Hij betitelde armoede als onrecht. Armoede is geen noodlot, dat nu eenmaal altijd bij het leven van mensen op deze aarde heeft behoort, nee, het hing samen met politieke keuzes waarvoor de gekozen bestuurders verant\u00adwoorde\u00adlijkheid dragen. Hij sprak over een revolutie in de geschiede\u00adnis van de kerken, omdat de kerken de armoedeproble\u00admatiek onder het hoofd ‘gerechtigheid’ hadden gezet, en niet onder ‘barmhartigheid’ of ‘liefdadig\u00adheid’. Toch perkt ook van der Zee de activiteiten van de kerken enigzins in. ‘Horen en roepen, dat kunnen we doen. Niet meer en niet minder’. De kerken willen wel getui\u00adgen, maar nee, een coalitie met de vakbonden om stakingen te ondersteunen, of een coalitie met belangenorgani\u00adsaties van armen, die meer willen dan alleen roepen, nee, dat zit er niet in.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Het programma van de conferentie weerspiegelt de ernst waarmee de organisatoren de problematiek willen benaderen. Het bevat theologische reflectie, weergave en beoordeling van het beleid van achter\u00adeenvolgende kabinetten en redevoeringen van uitke\u00adringsgerechtig\u00adden. Er werd een ontwerpslotverklaring bespro\u00adken. In die slotverklaring werden de kerken opgeroepen deel te nemen aan de strijd zoals armen en hun organisaties die zelf voeren. De weg van de liefdadigheid wees men af. Nodig was een bondge\u00adnootschap tussen kerken en armen, ook al was zo’n bondgenootschap zoals we boven zagen aan grenzen gebonden.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 De conferentie kreeg een grote publiciteit, en had een grote uitstraling. Er werden provinciale en gemeentelijke groepen gevormd, die weer allerlei activiteiten organiseerden voortbordurend op de landelijke konferentie. Dit leidde oa tot een tweede landelijke konferentie op 4 oktober 1988.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
jublieumbijeenkomst<\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Laten we nu eens kijken naar het programma van de jubi\u00adleumbijeenkomst. Ik lees, dat er een terugblik komt in de vorm van een ‘cabaret’. Er zijn ludieke intervieuws, sketches en een quiz over toekomstperspectieven, dan is er soep met brood\u00adjes, en in het vervolg zijn er gevarieerde intervieuws van twee panels van ervaringsdeskundigen. Dan komen er amusante stemronden, waarin het publiek overlegt en stemt over voor\u00adstellen, en volgt een internezzo in het debat met ‘een inspi\u00adrerende band’. Vervolgens komt het slotwoord met smartlappen en muziek. Tenslotte is er een afsluitende informele borrel.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
De organisatoren hebben duidelijk moeite gedaan het geheel een luchtig karakter te geven, en de mensen niet alleen te over\u00adtuigen van de ernst van de situatie, maar ook naar de bijeen\u00adkomst te lokken met amusement.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
Diskussieren en aktievoeren moet leuk blijven. Je moet er een opgewekt gevoel van krijgen. Een heel verschil met die eerste konferentie! Het gaat me er nu niet om, te bepalen welke aanpak de beste is, maar om de kultuurverandering te signale\u00adren. In het navolgende zal ik proberen de achtergronden daar\u00advan te belichten.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
nieuwe wegen<\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
Blijkbaar moesten er in de afgelopen tien jaar nieuwe wegen worden gevonden om de kerken, en ook de bondgenoten, de belan\u00adgenorganisaties van de armen, bij de problematiek betrokken te houden. De revolutie in de kerken waar van der Zee over sprak was toch niet zo eenvoudig te realiseren. En ook het over\u00adheidsbeleid, dat toch fundamenteel moest veranderen, bleef in veel opzichten hetzelfde. Het paarse kabinet Kok (zonder het CDA!) bezuinigde 18 miljard op de sociale zekerheid, en ge\u00adbruikte dit geld niet in de eerste plaats, om het overheidste\u00adkort terug te dringen, of om voor\u00adzieningen op peil te houden. Nee, het werd in de vorm van lastenverlichting teruggeven aan de bedrijven en in zeer beperkte mate aan de partikulieren. Hierdoor werden de inkomensverschillen en de kloof tussen arm en rijk vergroot. Door loonkostenverla\u00adging zou er ekonomische groei en werk voor allen komen. 18 miljard bezuinigingen op de sociale zekerheid en gokken op een hoge ekonomische groei, en dat terwijl de kerken zeiden, dat velen het water tot de lippen stond, en dat een hoge ekonomi\u00adsche groei tot grote milieupro\u00adblemen zou leiden.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
Amsterdam Tegen Verarming<\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
Lokale groepen raakten verwikkeld in een taaie strijd met de lokale overheid voor het behoud van voorzieningen en uitkerin\u00adgen. Het Komitee Amsterdam Tegen Verarnming is daarvan een voorbeeld. Enige maanden voor de eerste kerkelijke konferentie in 1987, op 2 juni, werd in Amsterdam een sociaal beraad gehou\u00adden op initiatief van DISK. In dit beraad zaten een groot aantal aktiegroepen en belangenorganisaties. Uit dit beraad is vervolgens het Komitee Amsterdam Tegen Verarming ontstaan, als een coalitie van kerkelijke groeperingen, organisaties van uitkeringsgerechtigden en vakbonden. <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
Ook dit komitee heeft vele aktiviteiten ontplooit. In het najaar van 1994 en het voorjaar van 1995 werd de campagne ‘schrijf het van je af’ georganiseerd, waarbij klachten werden verzaneld over het gemeentelijk minimabeleid en de sociale dienst en waarbij minima getuigden van de vaaak moeilijke leefomstandigheden. Het ‘klachtenboek’ dat hieruit voortkwam en de aktiviteiten erom\u00adheen hebben in Amsterdam een grote invloed gehad op de diskussie over de invoering van de nieuwe bijstandswet en het heeft geleid tot een serie openbare dis\u00adkus\u00adsies over wat de gemeente kan doen aan de bestrijding van de armoede. In 1997 werd een vergelijkbare campagne, met de presentatie van een nieuw klachtenboek, georganiseerd.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
Het voorgaande geeft eigenlijk al aan, dat ondanks het door\u00adzet\u00adten van de verkeerde bezuinigingspolitiek op landelijk nivo zeker op lokaal nivo wel degelijk resultaten zijn bereikt in de taaie strijd voor verbetering van de positie van de minima. <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
politieke mogelijkheden<\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
Zowel de ‘Arme Kant van Nederland’ als het Komitee Amsterdam Tegen Verarming hebben echter meer invloed gehad. Uitkerings\u00adgerechtigden en andere minima zijn eigenlijk slecht georgani\u00adseerd en hebben weinig invloed op de politiek, terwijl andere belangengroepen en bijvoorbeeld milieuorganisaties dat meer hebben en ook op onderdelen meer resultaten boeken. Dit ver\u00adschil aan invloed is oa een gevolg van het feit, dat de ‘stru\u00adktuur van politieke mogelijkheden’ samenhangt met het onder\u00adwerp van discussie. Werkgelegenheid, financieringstekort, loonkosten voor werkgevers en het beslag van de sociale zeker\u00adheid op de openbare middelen worden door de bestuurders gezien als van direct ‘levensbelang’ voor het voortbestaan van de staat en de samen\u00adleving als geheel. Zij luisteren vooral naar de werkgevers en de leiders van de grote vakbon\u00adden. Die vak\u00adbonden willen opkomen voor de belangen van vaak verschil\u00adlende groepen, ook degenen met een hoger inkomen. Mensen met een minimuminkomen hebben in deze vakbonden weinig invloed. Poli\u00adtici en ‘sociale partners’ timmeren compromissen dicht, waar je moeilijk invloed op kunt uitoefenen. Po\u00adlitici zijn daarom weinig geneigd te luisteren naar vaak kleine belangen\u00adorganisa\u00adties van minima laats staan dat aan deze organisa\u00adties conces\u00adsies worden gedaan. Dit heeft weer tot gevolg, dat minima slecht georgani\u00adseerd zijn, omdat ze denken dat aktievoeren en organiseren toch niet helpt. Overigens zijn er voor de lage organisatiegraad ook andere redenen, maar dat valt buiten het bestek van dit artikel. Milieuproble\u00admen bijvoorbeeld worden ook als heel be\u00adlangrijk gezien, maar de uitbrei\u00adding van Schip\u00adhol of de be\u00adperkte invoering van een ‘ecotax’ worden door de bestuurders minder gezien als van levensbelang voor het voort\u00adbestaan van de staat. Het is in dat opzicht meer een ‘low-profile’ onder\u00adwerp. Wie is er nou tegen een schoon milieu? Bij de belangen van bijstandsvrouwen of werklozen krijg je soms diskussies als: ze scheiden om aan een extra uitkering te komen of: werklozen dien zelf ook niks. Daarom kunnen ook\u00a0 betrekkelijk kleine milieuorgani\u00adsa\u00adties op een bepaald punt soms scoren en nemen ze deel aan discus\u00adsies, waar belang\u00adrijke besluiten worden geno\u00admen. <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 De ‘Arme Kant’ en het komitee atv werken aan het force\u00adren van openingen naar de politiek toe, zodat de ‘struk\u00adtuur van politieke moge\u00adlijkheden’ verbetert en daarmee de kansen voor minima om zich te organiseren. <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
Kenmerk van de aktiviteiten van het Komitee Amsterdam Tegen Verarming is ook, dat gestreefd wordt naar een verbinding tussen vertegenwoordigers van verschillende groepen van minima en professionele instellingen, die met de armoede worden gekonfronteerd, zoals bijvoorbeeld Buro’s voor Rechtshulp en HVO, om gezamenlijk op te treden tegen het gemeentebeleid. Dit heeft ook resulta\u00adten gehad. Bij de invoe\u00adring van de nieuwe bij\u00adstandswet heeft het komitee het initaitef genomen deze groepen bij elkaar te halen en er zijn daarna door gezamenlijk lobby-werk aanzienlijke verbete\u00adrin\u00adgen ten opzichte van de oorspronkelij\u00adke voorstellen verwe\u00adzen\u00adlijkt. Ook zijn de jaar\u00adlijkse armoed\u00adecond\u00adferenties van de gemeente en andere bijeen\u00adkomsten waar vele groepe\u00adn op demokratische wijze in de open\u00adbaarheid hun zegje kunnen doen en waarbij ze de bestuurders onder druk kunnen zetten, mede het resul\u00adtaat van het lobby- en aktiewerk van het komitee. Een concreet voorbeeld van het opengooien van politieke kanalen en het verbeteren van de ‘struktuur van politieke mogelijkheden’. Ambtelijk hoger en middenkader en politieke bestuurders in amsterdam waren tot nu toe niet geneigd, dit soort bijeenkom\u00adsten te houden en overleg te plegen, waarbij de invloed van de organisaties op de gang van zaken groot is. Nog steeds [probeert de sociale dienst min of meer besloten bijeenkomsten voor kleine groepen te organi\u00adseren. Het komitee heeft zich de afgelopen jaren niet laten inpak\u00adken en toch overlegt en gelobbyt, waarbij informatie werd geprodu\u00adceerd over hoe erg het is terwijl de politici daar\u00admee besto\u00adokt. <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
De toekomst<\/span><\/b><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
In de diskussie over verarming en verrijking beluister ik hier en daar een inhoudelijke verandering ten opzichte van de eerste kerkelijke konferentie in 1987. Bestaat er wel een verband tussen verarming en verrijking? Betekent een grote rijkdom automatisch armoede voor de ander? Dit is een razend ingewikkelde kwestie, waarop nauwelijks een antwoord te geven is, zegt een ekonoom als Goudswaard. We moeten de rijken niet verketteren, (ze niet verantwoor\u00addelijk stellen??) maar de dialoog met hen aangaan. Hoewel ik voor een dialoog ben, zou ik -wellicht ten overvloede- willen terugkomen op de woorden van van der Zee tijdens de eerste konferentie: armoede is geen door de natuur gegeven noodlot, dat met charitas moet worden bestreden, het is het gevolg van politieke keuzen van burgers, van be\u00adstuurders die door die burgers gekozen zijn en die uiteinde\u00adlijk verantwoorde\u00adlijk zijn voor het beleid.<\/span><\/div>\n\n\n\n\n
Ik denk dat het komitee amsterdam tegen verarming vast moet houden aan de hierboven beschreven strategische lijn. Wethou\u00adder van der Aa, die de afgelopen jaren in Amsterdam verant\u00adwoorde\u00adlijk was voor de portefeuille van Sociale Zaken, wordt lijst\u00adtrekker van de PvdA bij de gemeente\u00adraadsverkiezingen. Wij zullen hem weten te vinden! En wat die revolutie in de kerken betreft: daarover is het laatste woord nog niet gezegd, want na van der Zee kwam Muskes.\u00a0 <\/span><\/div>\n\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n\n
Piet van der Lende<\/span><\/div>\n\n\n \n\n\n
\n\n\n\n\n\n
\n\n\n\n\n
\n\n\n
<\/a>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0[1]<\/span><\/span>. Peter de Bie e.a., Armoede Opgelost? Vergeet het maar!. Kerkelijke campag\u00adne tegen verarming in Nederland. Leidschendam 1991\u00a0<\/span><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n<\/div>\n\n]]>\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\t\t\t\t\t\t<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[],"class_list":["post-209","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-verarming"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/209","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=209"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/209\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=209"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=209"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.stellingwerven.dds.nl\/herinneringenpietvanderlende\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=209"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}